Ý kiến bạn đọc

Tự hào tên gọi Khoa học và đời sống

  • Tác giả : TRẦN THỊ THU HIÊN- Nguyên Tổng biên tập Báo Khoa học và Đời sống
Nói theo lối nhân cách hoá, BÁO KHOA HỌC VÀ ĐỜI SỐNG nay là một U70, nằm trong đội ngũ “xưa nay hiếm”.

Với thời gian dài lâu như vậy, tôi tự hào được hòa trong dòng chảy của Báo suốt 32 năm liền - trọn một đời làm việc của bản thân. Buồn, vui, hỉ, nộ, ái, ố - tất cả đều có trong cả quãng đường dài ấy. Và vì thế, Tòa soạn Báo trở thành gia đình thứ hai, tờ báo trở thành sự nghiệp duy nhất.

Với ba vị Chủ nhiệm của Báo - ba nhân vật danh tiếng - là Cụ Nguyễn Xiển, Đồng chí Lê Khắc, Giáo sư - Viện sĩ Trần Đại Nghĩa, tôi hân hạnh được làm việc, tiếp xúc trực tiếp với Bác Lê Khắc và Bác Trần Đại Nghĩa, lại được phỏng vấn Bác Nguyễn Xiển để viết bài cho Báo. Đó là niềm tự hào mà tôi luôn ghi tâm.

Các Bác đã đặt những viên gạch hồng làm nền móng vững chắc cho Báo Khoa học và Đời sống phát triển. Những định hướng, ý tưởng của các Bác về một tờ báo phổ biến khoa học, nâng cao dân trí cho đất nước Việt Nam không những đã là kim chỉ nam cho các thế hệ cán bộ, phóng viên của Báo trong suốt nhiều thập niên qua, mà cho đến nay và mãi mãi sau này vẫn còn nguyên giá trị.

Dấu ấn đậm nét trong lòng bạn đọc Việt Nam

Thời gian đầu, từ ngày 30/9/1959, khi trình độ dân trí chưa cao, Báo mang tên Khoa học Thường thức, phổ biến kiến thức nhằm giúp người dân sống khoa học hơn, khoẻ mạnh hơn, làm ăn tốt hơn.

Ngay từ những số đầu, Báo Khoa học Thường thức đã được bạn đọc hoan nghênh và nhanh chóng trở thành một trong những tờ báo nổi tiếng được phát hành nhiều nhất ở miền Bắc, được ngành Phát hành quy định là một trong 4 tờ báo được phát hành tới tận cơ sở sản xuất.

Từ tháng 1/1977, để phù hợp tình hình mới, Báo được đổi thành Khoa học và Đời sống, với tôn chỉ mục đích vẫn là phổ biến kiến thức, nhưng ngày một rộng hơn, cao hơn, theo kịp sự phát triển khoa học, công nghệ ở Việt Nam và thế giới.

Từ đó đến nay, tên gọi Khoa học và Đời sống vẫn được duy trì bởi nó vẫn luôn phù hợp - phù hợp với Đời sống, phù hợp với Khoa học, vốn dĩ có thể hiểu nghĩa rộng là bao gồm cả khoa học, công nghệ cùng tất cả lĩnh vực liên quan.

Hơn 64 năm qua, nhiều thế hệ Tòa soạn, nhiều thế hệ Bạn cộng tác, nhiều thế hệ Bạn đọc đã và đang chung tay góp sức góp trí tuệ làm nên tờ báo. Không chỉ liên tục đổi mới về nội dung cho phù hợp thời đại, Báo Khoa học và Đời sống còn luôn tăng trang, tăng kỳ, tăng thể loại ấn phẩm mà vẫn luôn tuân thủ tôn chỉ mục đích của mình là phổ biến kiến thức, nâng cao dân trí, ngày càng bám sát được thời sự, bám sát cuộc sống phục vụ bạn đọc tốt hơn. Hiện nay, với xu thế số hoá, Báo đã nhanh chóng tổ chức thực hiện được phiên bản Báo điện tử dưới định dạng PDF, tạo thêm thuận lợi cho người đọc sử dụng mạng.

Khoa học và Đời sống thực sự đã ghi dấu ấn rõ nét trong lòng bạn đọc, được Nhà nước ghi nhận công lao với các Huân chương Lao Động hạng Nhì, hạng Nhất và Huân chương Độc lập hạng Ba mà Báo đã vinh dự được trao tặng trong những dịp kỷ niệm năm chẵn ngày ra số báo đầu, cùng nhiều bằng khen, huân huy chương của các ngành.

Được bạn bè thế giới biết đến

Về hoạt động đối ngoại, Báo Khoa học và Đời sống có những mối quan hệ nhất định với bạn bè đồng nghiệp ở nước ngoài.

Nhờ mối quan hệ giữa Hội Phổ biến Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam, sau này là giữa Liên Hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam với Hội ZNANIE (Tri Thức) của Liên Xô, từ năm 1979, Báo đã bắt đầu thiết lập quan hệ hợp tác khá tích cực với Tạp chí Nauka i Jizn (Khoa học và Đời sống) của Liên Xô; hằng năm đều có trao đổi ấn phẩm và trao đổi đoàn ra đoàn vào với Tạp chí này.

Mục lục tiêu đề các trang, mục, bài chính của từng số báo đều được dịch sang tiếng Nga gửi kèm để bạn hiểu sơ bộ nội dung mà Khoa học và Đời sống đề cập. Sau khi Liên Xô tan rã, Báo vẫn tiếp tục trao đổi ấn phẩm thêm một thời gian nữa với Tạp chí Nauka i Jizn (nay là của Cộng hòa Liên bang Nga).

Đồng thời, Báo từng có thời kỳ trao đổi ấn phẩm với với Tạp chí Science et Vie (Khoa học và Đời sống) của Pháp. Tạp chí URANIA - phổ biến khoa học của Cộng hòa Dân chủ Đức, với Bản tin khoa học dfd của Cộng hòa Liên bang Đức.

Theo tôi biết, tạp chí NAUKA I JIZN (KHOA HỌC VÀ ĐỜI SỐNG) xuất bản số đầu năm 1934, vẫn liên tục mang tên đó cho đến ngày nay. Thậm chí, măng-sét của tạp chí cũng như mẫu trang bìa 1 vẫn giữ như xưa để bạn đọc dễ dàng nhận ra “người bạn cũ” của họ - dù là tạp chí giấy hay tạp chí số trên mạng Internet!

Ảnh trang bìa Tạp chí Nauka I Jinzn số ra gần đây, tháng 8/2023.

Ảnh trang bìa Tạp chí Nauka I Jinzn số ra gần đây, tháng 8/2023.

* Năm 1980, phóng viên của Báo Khoa học và Đời sống được Ban Tư tưởng Văn hoá Trung ương cử là thành viên đoàn nhà báo Việt Nam đi Liên Xô để tuyên truyền cho chuyến bay vũ trụ phối hợp Việt - Xô, do hai phi công Gorbatco và Phạm Tuân thực hiện.

Đoàn nhà báo Việt Nam trong Trung tâm Điều khiển các chuyến bay vũ trụ ở Moskva, năm 1980. PV Báo Khoa học và Đời sống đứng thứ 3 từ bên trái.

Đoàn nhà báo Việt Nam trong Trung tâm Điều khiển các chuyến bay vũ trụ ở Moskva, năm 1980. PV Báo Khoa học và Đời sống đứng thứ 3 từ bên trái.

Năm 1981, Báo vinh dự được cử một phóng viên kiêm phiên dịch cho đoàn Việt Nam tham dự Hội nghị Quốc tế Lãnh đạo các Hội Phổ biến Khoa học Kỹ thuật của các nước xã hội chủ nghĩa. Đoàn có 4 người gồm: Ông Lê Khắc - Chủ nhiệm Uỷ ban Khoa học Kỹ thuật Nhà nước, Trưởng đoàn; Ông Phạm Đồng Điện - Hiệu trưởng Trường Đại học Bách khoa Hà Nội; Ông Nguyễn Văn Quế - Giám đốc Nhà xuất bản Khoa học Kỹ thuật; Bà Trần Thị Thu Hiên - Phóng viên Báo Khoa học và Đời sống, kiêm phiên dịch. Tại cuộc họp, Báo Khoa học và Đời sống đã được Trưởng đoàn giới thiệu là tờ báo Phổ biến Khoa học Kỹ thuật tiêu biểu của Việt Nam.

Đại diện các Hội Phổ biến Khoa học Kỹ thuật của các nước XHCN thăm Thành phố Ngôi sao - nơi đào tạo các phi công vũ trụ của Liên Xô. Bốn người của đoàn Việt Nam đứng ở hàng đầu.

Đại diện các Hội Phổ biến Khoa học Kỹ thuật của các nước XHCN thăm Thành phố Ngôi sao - nơi đào tạo các phi công vũ trụ của Liên Xô. Bốn người của đoàn Việt Nam đứng ở hàng đầu.

** Trong 3 năm, từ 2004 - 2006, với tài trợ của Quỹ SIDA Thuỵ Điển và sự giúp đỡ của Đại sứ quán Thuỵ Điển tại Hà Nội, Phối hợp với Bộ Giáo dục và Đào tạo, Bộ Tài nguyên và Môi trường, Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam, Báo đã tổ chức thành công các cuộc thi quốc gia hàng năm “Cải thiện việc sử dụng và bảo vệ nguồn nước” dành cho học sinh THPT.

Năm 2004, em Triệu Tiến Chuẩn - học sinh trường THPT chuyên Nguyễn Huệ (Hà Tây) và năm 2005, em Nguyễn Thị Thu Trang - học sinh trường Hà Nội - Amsterdam đoạt giải Nhất. Hai em đều được mời sang Thủ đô Stockholm của Thụy Điển để dự cuộc thi quốc tế hàng năm Giải thưởng Stockholm về nước dành cho lứa tuổi học sinh (SJWP).

Những hoạt động đối ngoại nêu trên đã góp phần nâng cao vị thế của Báo, làm cho Báo Khoa học và Đời sống được bạn bè ở nhiều nước trên thế giới biết đến.

*** Gần đây, do chủ trương sắp xếp lại báo chí, Khoa học và Đời sống trở thành một trong bốn ấn phẩm chung của báo thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam là TRI THỨC VÀ CUỘC SỐNG. Tri thức và Cuộc sống là tên gọi hay, rất ý nghĩa, nhưng nếu mang tên KHOA HỌC VÀ ĐỜI SỐNG là cái tên đã ghi đậm dấu ấn ở Việt Nam và quốc tế như đã nói trên - một thương hiệu báo chí có sẵn - thì hẳn là sẽ tốt hơn nhiều.

Với bề dày kinh nghiệm và danh tiếng cùng thành tích đã đạt được trong 64 năm qua của Báo, tên gọi KHOA HỌC VÀ ĐỜI SỐNG rất xứng đáng được đồng hành mãi mãi cùng tờ Báo.

Được biết Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam đang có chủ trương lấy lại tên Khoa học và Đời sống thay cho Tri thức và Cuộc sống. Tôi nhiệt liệt ủng hộ chủ trương sáng suốt đó, và mong rằng Bộ Thông tin và Truyền thông sẽ sớm cho phép như vậy.

Xin chúc cho Báo Khoa học và Đời sống của chúng ta không ngừng tiến về phía trước, không ngừng được xã hội đón nhận như một ấn phẩm báo chí thiên về phổ biến khoa học công nghệ để làm dày thêm kho báu kiến thức của mỗi người, là ấn phẩm không thể thiếu trong mỗi gia đình, trường học, doanh nghiệp...

Giải nhất cuộc thi “Cải thiện việc sử dụng và bảo vệ nguồn nước” (năm 2005) đã thuộc về thí sinh Nguyễn Thị Thu Trang (lớp 10, trường THPT Hà Nội - Amsterdam) với đề tài sử dụng hỗn hợp đất sét và xơ giấy để khắc phục nạn ô nhiễm nguồn nước hồ Bảy Mẫu, Công viên Thống Nhất, Hà Nội.

Trong đề tài dự thi của mình, Thu Trang đã đưa ra 5 giải pháp khắc phục: Tuyên truyền giáo dục ý thức cho người dân; tách riêng nước thải chưa xử lý, không cho chảy xuống hồ; xử lý nước thải trước khi đổ xuống hồ bằng phương pháp sinh học; xây dựng trạm bơm, đài phun nước; kết hợp nuôi thả cá thích hợp.

Ngày 19/8, Nguyễn Thị Thu Trang mang đề án này sang Stockholm, Thụy Điển tham dự cuộc thi quốc tế. Cuộc thi này, có 30 nước tham gia, sẽ chỉ chọn ra một giải duy nhất do Hoàng gia Thụy Điển trao tặng.

Nguồn: Báo Nhân Dân, 9/8/2005

Tại cuộc họp báo ngày 10/8/2004 ở Hà Nội, bà Trần Thị Thu Hiên, Tổng biên tập Báo Khoa học và Đời sống, Trưởng ban Tổ chức cuộc thi quốc gia “Cải thiện việc sử dụng và bảo vệ nguồn nước” dành cho học sinh Việt Nam, cho biết, với giải nhất xuất sắc của mình, em Triệu Tiến Chuẩn, học sinh lớp 11 TN3, trường THPT chuyên Nguyễn Huệ, Hà Tây, sẽ lần đầu tiên đại diện cho Việt Nam tham dự cuộc thi Giải thưởng Stockholm về nước dành cho lứa tuổi học sinh (SJWP) tại Thụy Điển.

Ngày 13/8/2004, Chuẩn cùng thầy giáo - Thạc sĩ Nguyễn Quốc Công - lên đường tranh giải cùng đại diện của thí sinh 26 quốc gia khác.

Nguồn: Báo Người Lao động, 10/8/2004

TRẦN THỊ THU HIÊN- Nguyên Tổng biên tập Báo Khoa học và Đời sống